- ไม้ต้น

- ไม้ต้น สูงได้ถึง 40 ม. โคนต้นมีพูพอน เปลือกเรียบหรือแตกเป็นสะเก็ด เปลือกในสีเหลือง ใบรูปไข่กลับ ยาว 4-16 ซม. ปลายเป็นติ่งแหลมหรือมน โคนรูปลิ่ม แผ่นใบเหนียว ด้านล่างสีเขียวเทา ใบอ่อนสีม่วงอมแดง ก้านใบยาว 3-9 ซม. มีต่อมหนึ่งคู่ด้านข้างประมาณกึ่งกลางก้านใบหรือใกล้โคนก้าน ช่อดอกแบบช่อเชิงลด ยาวได้ถึง 15 ซม. แกนช่อดอกมีขนสั้นนุ่ม หลอดกลีบเลี้ยงยาวประมาณ 2 มม. ปลายแยกเป็น 5 กลีบ รูปสามเหลี่ยม ยาวประมาณ 1.5 มม. ด้านนอกมีขนประปราย ด้านในมีขนยาวสีน้ำตาลหนาแน่น เกสรเพศผู้ยาว 3-5 มม. ยื่นพ้นหลอดกลีบ ผลผนังชั้นในแข็ง แก่ไม่แตก รูปรี ยาว 2-3 ซม. เรียบหรือมีสันนูน 5 สัน มีขนสั้นนุ่มสีน้ำตาลหนาแน่น เมล็ดรูปรี ยาว 2-2.5 ซม. ผิวย่น

- ไม้ยืนต้นสูง 25-30 เมตร เปลือกผิวขรุขระ แตกตามยาว สีเทาดำ มักมีพูพอนแคบ ๆ ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ ค่อนข้างแน่นตามปลายกิ่ง รูปไข่กลับแกมวงรี กว้าง 5-16 ซม. ยาว 2-10 ซม. ก้านใบยาว 3-9 ซม. มักมีต่อมขนาดเล็ก 1 คู่อยู่ตรงกลางด้านหน้าของก้านใบ ดอก ออกเป็นช่อที่ซอกใบ ลักษณะเป็นแท่งแกน ยาวประมาณ 3-15 ซม. ดอกมีขนาดเล็ก ดอกสมบูรณ์เพศและดอกเพศผู้อยู่บนช่อดอกเดียวกัน ดอกเพศผู้จะอยู่ด้านบน ลักษณะเป็นถ้วย สีนวล ภายในมีขนนุ่มแน่น มีกลิ่นหอมเอียน ผล เป็นผลสดค่อนข้างกลม สีน้ำตาลเข้ม ขนาด กว้าง 2-3 ซม. ยาว 1.5-2 ซม. มีสันพอสังเกตได้ เมล็ดค่อนข้างรี แข็ง ผิวขรุขระ ขนาดยาว 1.2 ซม. กว้าง 0.5 ซม.

- ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าดิบชื้น และป่าดิบแล้ง ความสูงถึงประมาณ 500 เมตร 

- มีการกระจายอยู่ทั่วไปในป่าผลัดใบ ป่าเบญจพรรณ และป่าดิบแล้ง ที่ใกล้ระดับน้ำทะเลไปจนถึง 500 เมตร จะทิ้งใบในช่วงสั้น ๆ ในเดือน พฤศจิกายน-ธันวาคม และใบอ่อนจะขึ้นมาใหม่พร้อมกับตาดอกในเดือนมีนาคม-เมษายน

- ชลบุรี

- เชียงราย

- จันทบุรี

- ระยอง, จันทบุรี

- ระยอง

- กาญจนบุรี

- ลำปาง

- ลำพูน, ลำปาง

- ลำปาง, ลำพูน

- พะเยา

- เชียงราย, ลำปาง, พะเยา

- ตาก

- แม่ฮ่องสอน

- อุบลราชธานี

- พะเยา, เชียงราย

- เลย

- เชียงราย, พะเยา

- เชียงใหม่

- ฉะเชิงเทรา, ชลบุรี, ระยอง, จันทบุรี, สระแก้ว

- กระบี่, สุราษฎร์ธานี

- ชุมพร, ระนอง

- พะเยา, น่าน

- แพร่

- ชัยภูมิ, เพชรบูรณ์

- สุโขทัย, ลำปาง

- กาญจนบุรี, ตาก

- อุตรดิตถ์

- พิษณุโลก

- เพชรบูรณ์

- ราชบุรี

- แพร่, อุตรดิตถ์

- อุทัยธานี, กาญจนบุรี, ตาก

- สุรินทร์

- ศรีสะเกษ

- หนองคาย

- บุรีรัมย์, สระแก้ว

- ศรีสะเกษ, อุดรธานี

- สมุทรปราการ

- เขาชีโอน

- ดอนศิลา

- เขาคิชฌกูฏ

- เขาวง

- เขาสิบห้าชั้น

- หมู่เกาะเสม็ด

- เขื่อนศรีนครินทร์

- แจ้ซ้อน

- ดอยขุนตาล

- ดอยจง

- ดอยภูนาง

- ดอยหลวง

- น้ำตกพาเจริญ

- น้ำตกแม่สุรินทร์

- ผาแต้ม

- ภูซาง

- ภูสวนทราย

- แม่ปืม

- ลานสาง

- ลำคลองงู

- ศรีลานนา

- เอราวัณ

- เขาชมภู่

- เขาสอยดาว

- เขาอ่างฤาไน

- คลองพระยา

- ควนแม่ยายหม่อน

- ดอยผาช้าง

- ดอยผาเมือง

- ดอยเวียงหล้า

- ห้วยใหญ่

- ถ้ำเจ้าราม

- ทุ่งใหญ่นเรศวร

- น้ำปาด

- ยอดมน

- ภูขัด

- ภูกระแต

- ภูผาแดง

- ภูทอง

- แม่จริม

- แม่ตื่น

- แม่น้ำภาชี

- แม่ยวมฝั่งขวา

- แม่แสะ

- ยอดโดม

- ลำน้ำน่านฝั่งขวา

- ลุ่มน้ำปาย

- เวียงลอ

- สลักพระ

- สะเมิง

- สันปันแดน

- สาละวิน

- ห้วยขาแข้ง

- ห้วยสำราญ

- ห้วยศาลา

- อมก๋อย

- อุ้มผาง

- หนองคาย

- ตาพระยา

- ไร่

- สมุนไพร,เนื้อไม้สีขาวอ่อน เหมาะสำหรับใช้ทำกล่องและลัง ผลแห้ง ใช้ฟอกหนัง ทำสีย้อมและหมึก ผลใช้เป็นยาเจริญอาหาร

- เนื้อไม้สีขาวอ่อน เหมาะสำหรับใช้ทำกล่องและลัง ปลูกเป็นไม้ฉากหลังไนการ จัดสวมหรือปลูกเป็นไม้ให้ร่ม ผลดิบกินเป็นยาระบาย ผลสุกเป็นยาสมาน ไร้รักษา โรคท้องมาน ริดสีดวง ผลแห้งใช้ฟอกหนัง แก้ท้องร่วง แก้ไอ แก้เจ็บคอ เบาหวาน เป็น หนึ่งในตำหรับยาตรีผลา ร่วมกับสมอไทยและมะขามป้อม เปลือกลำต้นและผลให้สีห้ขี้ม้า ใช้ย้อมผ้า น้ำคั้นจากเปลือกลำต้นแก้ไข้ แก้หวัดเป็นไม้หวงห้ามประเภท ก. ไม้หวงห้ามธรรมดาตามบัญชีท้ายพระราชกฤษฎีกากำหนดไม้หวงห้าม พ.ศ. 2530