ข้อมูลเฉพาะเรื่อง

ข้อมูลเฉพาะเรื่อง

ความเป็นมา

มาตรา 7 (a) ของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ กำหนดให้ภาคีจำแนกองค์ประกอบของ ความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญ โดยเฉพาะชนิดที่ใกล้สูญพันธุ์ ชนิดหายาก ชนิดเฉพาะถิ่น หรือชนิดที่ถูกคุกคาม เพื่อใช้เป็นแนวทางในการวางแผนเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ซึ่งสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ในฐานะหน่วยงานประสานงานกลางระดับชาติของอนุสัญญา ว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ ได้ประเมินสถานภาพสัตว์มีกระดูกสันหลัง (กลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก และปลา) มาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2539 ปี พ.ศ. 2548 ปี พ.ศ. 2558 และปี พ.ศ. 2563 ซึ่งได้เพิ่มเติมการประเมินสถานภาพสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง (กลุ่มมอลลัสกา ครัสเตเชียน และปะการัง) และล่าสุด ปี พ.ศ. 2568 ได้ปรับปรุงสถานภาพสถานภาพสัตว์มีกระดูกสันหลัง (กลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก และปลา) และสถานภาพสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง (กลุ่มมอลลัสกา ครัสเตเชียน ปะการัง และแมลงในอันดับไฮมีนอปเทอรา (ผึ้ง วงศ์ Apidae แตนเบียน วงศ์ Braconidae และมด วงศ์ Formicidae) นอกจากนี้ ข้อมูลสถานภาพพืชไทย (Threatened Plants in Thailand) ถูกจัดทำขึ้นครั้งแรกโดย สผ. เมื่อปี พ.ศ. 2539 ต่อมาในปี พ.ศ. 2560 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้พัฒนาข้อมูลดังกล่าวให้เป็นปัจจุบัน เพื่อใช้เป็นแนวทางในการอนุรักษ์ คุ้มครอง บริหารจัดการ และการศึกษาวิจัย

สถานภาพสิ่งมีชีวิตตามเกณฑ์ IUCN Red List

EX
สูญพันธุ์ (Extinct)

ชนิดที่สูญพันธุ์ไปแล้ว โดยมีหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่าประชากรตัวสุดท้ายของชนิดนั้นได้ตายไปแล้ว

EW
สูญพันธุ์ในธรรมชาติ (Extinct in the Wild)

ชนิดที่ไม่มีรายงานว่าพบในธรรมชาติ แต่ยังมีประชากรในพื้นที่เพาะเลี้ยงหรือนอกถิ่นอาศัยเดิม

CR
ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered)

ชนิดที่มีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ในธรรมชาติที่สูงมากในอนาคตอันใกล้ อยู่ในสภาวะวิกฤติอย่างยิ่ง

EN
ใกล้สูญพันธุ์ (Endangered)

ชนิดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการสูญพันธุ์ในธรรมชาติในอนาคตอันใกล้ หากยังมีปัจจัยคุกคามต่างๆ

VU
มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable)

ชนิดที่มีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ในธรรมชาติ หากยังมีปัจจัยคุกคามต่างๆ ที่ส่งผลให้ชนิดนั้นสูญพันธุ์

NT
ใกล้ถูกคุกคาม (Near Threatened)

ชนิดที่มีแนวโน้มที่จะถูกคุกคามในอนาคต

LC
เป็นกังวลน้อยที่สุด (Least Concern)

ชนิดที่ยังไม่อยู่ในภาวะถูกคุกคาม พบเห็นได้ทั่วไปและมีจำนวนประชากรมากในธรรมชาติ

DD
ข้อมูลไม่เพียงพอ (Data Deficient)

ชนิดที่มีข้อมูลไม่เพียงพอที่จะวิเคราะห์ความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์

NE
ยังไม่ได้รับการประเมินสถานภาพ (Not Evaluated)

ชนิดที่ยังไม่ได้รับการวิเคราะห์ความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์

ความเป็นมาของสิ่งมีชีวิตที่มีความสำคัญ

สิ่งมีชีวิตที่มีความสำคัญ หมายถึง ชนิดพันธุ์ที่มีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ หรือมีคุณค่าทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม

การจัดทำข้อมูลสิ่งมีชีวิตที่มีความสำคัญช่วยสนับสนุนการวางแผนอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืน

ข้อมูลในส่วนนี้จัดทำเพื่อเป็นฐานข้อมูลอ้างอิงสำหรับหน่วยงานและผู้ที่เกี่ยวข้องในการบริหารจัดการทรัพยากรชีวภาพของประเทศไทย

ความเป็นมาของพรรณพืชและสัตว์ในพระนาม

พรรณพืชและสัตว์ในพระนาม หมายถึง ชนิดพันธุ์สิ่งมีชีวิตที่ได้รับพระราชทานชื่อจากพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ หรือตั้งชื่อเพื่อเทิดพระเกียรติพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

การตั้งชื่อวิทยาศาสตร์เพื่อเทิดพระเกียรติเป็นธรรมเนียมปฏิบัติในวงการอนุกรมวิธานสากล โดยนักวิทยาศาสตร์จะตั้งชื่อชนิดพันธุ์ที่ค้นพบใหม่เพื่อแสดงความเคารพและเทิดพระเกียรติ

ประเทศไทยมีพรรณพืชและสัตว์ในพระนามกว่า 75 ชนิด ครอบคลุมทั้งพืช สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน ปลา และแมลง

ประเภทพระนามที่ใช้ตั้งชื่อ

พระนามพระมหากษัตริย์

ตั้งชื่อเพื่อเทิดพระเกียรติพระมหากษัตริย์ เช่น ภูมิพโลเบลิส (Bhumibol)

พระนามพระราชินีและเจ้าฟ้า

ตั้งชื่อเพื่อเทิดพระเกียรติพระราชินีและพระเจ้าฟ้า เช่น สิรินธร (Sirindhorniae)

พระนามพระบรมวงศานุวงศ์

ตั้งชื่อตามพระนามของพระบรมวงศานุวงศ์พระองค์ต่างๆ

ชื่อเทิดพระเกียรติสถาบัน

ใช้คำที่เกี่ยวเนื่องกับราชวงศ์หรือสถาบันพระมหากษัตริย์

ความเป็นมาของอนุสัญญา CITES

อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ (CITES) เป็นความตกลงระหว่างรัฐบาลที่มุ่งรับประกันว่าการค้าระหว่างประเทศในสัตว์และพืชป่าจะไม่เป็นภัยคุกคามต่อการอยู่รอดของพวกมัน

ประเทศไทยเข้าร่วมเป็นภาคีอนุสัญญา CITES เมื่อปี พ.ศ. 2526 โดยมีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เป็นหน่วยงานประสานงานหลัก

ปัจจุบันมีชนิดพันธุ์สัตว์และพืชที่ได้รับการคุ้มครองภายใต้อนุสัญญา CITES กว่า 38,000 ชนิดทั่วโลก โดยแบ่งออกเป็น 3 บัญชี (Appendix) ตามระดับความเสี่ยงและความจำเป็นในการควบคุมการค้า

การจัดกลุ่มบัญชีรายชื่อ CITES

I
App. I

ห้ามค้าขายโดยเด็ดขาด

ชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามจากการค้า การค้าได้รับอนุญาตเฉพาะในสถานการณ์พิเศษเท่านั้น เช่น เพื่อการวิจัยทางวิทยาศาสตร์

II
App. II

ควบคุมการค้าอย่างเข้มงวด

ชนิดพันธุ์ที่ยังไม่ถึงขั้นใกล้สูญพันธุ์ แต่การค้าต้องถูกควบคุมเพื่อป้องกันการใช้ประโยชน์ที่ไม่ยั่งยืน

III
App. III

ร้องขอความร่วมมือระหว่างประเทศ

ชนิดพันธุ์ที่ได้รับการคุ้มครองในประเทศสมาชิกอย่างน้อยหนึ่งประเทศ และร้องขอความช่วยเหลือจากภาคีอื่น

ความเป็นมาของการใช้ประโยชน์ทรัพยากรทางชีวภาพ

การใช้ประโยชน์ทรัพยากรทางชีวภาพ หมายถึง การนำทรัพยากรชีวภาพมาใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ เช่น อาหาร ยา เครื่องประดับ วัสดุก่อสร้าง และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

ประเทศไทยมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง จึงมีการใช้ประโยชน์จากพืช สัตว์ และจุลินทรีย์มาอย่างยาวนาน ทั้งในระดับชุมชนและเชิงพาณิชย์

ข้อมูลในส่วนนี้จัดทำเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการและติดตามการใช้ประโยชน์ทรัพยากรชีวภาพอย่างยั่งยืน