- ไม้ต้นขนาดเล็ก

- ไม้ต้น สูงได้ถึง 25 ม. กิ่งบางครั้งมีหนาม ใบเรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปไข่กว้าง ยาว 4-10.5 ซม. ปลายแหลมสั้น ๆ หรือมีติ่งแหลม เส้นโคนใบข้างละ 1-2 เส้น ก้านใบยาว 0.5-1 ซม. ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนงสั้น ๆ ออกที่ปลายกิ่งหรือปลายกิ่งสั้น ๆ ด้านข้าง มีขนสั้นนุ่ม ก้านช่อยาวได้ถึง 3 ซม. ก้านดอกยาว 1-2 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปไข่ ยาว 0.5-1.5 มม. ด้านนอกมีขนสั้นนุ่ม ดอกรูปดอกเข็ม สีเขียวอมเหลือง ยาว 0.8-1.3 ซม. หลอดกลีบดอกยาวประมาณ 3 เท่าของกลีบดอก ด้านนอกมีปุ่มละเอียด โคนด้านในมีขนคล้ายขนแกะ เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดบนปากหลอดระหว่างกลีบดอก ไร้ก้าน อับเรณูยาวประมาณ 1.5 มม. รังไข่มี 2 ช่อง ออวุลจำนวนมาก พลาเซนตารอบแกนร่วม ก้านเกสรเพศเมียยาวได้ถึง 1.2 ซม. ยอดเกสรจักตื้น 2 พู ผลเปลือกแข็งมีหลายเมล็ด เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5-4.5 ซม. เมล็ดหนา เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2 ซม. มีขนคล้ายไหม

- ไม้ต้นผลัดใบ สูง 7-15 ม. ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปรีกว้าง กว้าง 6-9 ซม. ยาว 7-15 ซม. ช่อดอกแบบแยกแขนง ออกที่ปลายยอด ดอกเป็นหลอด สีเขียว ยาวประมาณ 1.2 ซม. ผลทรงกลม ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 4-8 ซม. เมื่อสุกสีเหลืองถึงสีเหลืองอมส้ม ออกดอกเดือน ก.พ.-เม.ย.

- ไม้ยืนต้น สูง 5-25 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี รูปไข่กว้างหรือรูปคล้ายโล่ โคนใบแหลมหรือกลม ปลายใบมนถึงเรียวแหลม กว้าง 3-8.6 ซม. ยาว 4-10.5 ซม. มีเส้นใบ 3 หรือ 5 เส้นออกจากโคนใบไปจรดปลายใบ ดอกช่อกระจุกแยกแขนงออกที่ปลายกิ่ง ดอกย่อยจำนวนมาก ก้านดอกยาว 3 ซม. กลีบเลี้ยงรูปไข่ ด้านนอกมีขน ด้านในเรียบ ยาว 0.5-1.5 มม.กลีบดอกสีเขียวถึงขาว ยาว 8.3-13 มม. โคนเชื่อมติดกันเป็นหลอดยาวประมาณ 3 เท่าของหยักหลอด กลีบดอก มีขนทั้งสองด้าน ผลรูปทรงกลม เปลือกแข็งและหนา สีส้มถึงแดงเมื่อสุก ผิวเกลี้ยง เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5-4 ซม. เมล็ดรูปคล้ายกระดุมมี 1-4 เมล็ด ผิวมีขนละเอียด

- ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง และป่าดิบแล้ง ความสูงถึงประมาณ 1000 เมตร พบมากในภาคกลางและภาคตะวันออก

- อุตรดิตถ์,แพร่

- แพร่,น่าน

- พะเยา,น่าน

- เชียงใหม่

- พิษณุโลก

- ลำปาง

- พะเยา, เชียงราย

- อุตรดิตถ์

- เพชรบูรณ์

- อุบลราชธานี

- เชียงราย

- ลำปาง, ลำพูน

- พะเยา

- เชียงราย, ลำปาง, พะเยา

- ตาก

- ชัยภูมิ

- นครราชสีมา, ปราจีนบุรี

- อุดรธานี, เลย, หนองคาย

- เลย

- สกลนคร, กาฬสินธุ์

- เชียงราย, พะเยา

- ลำปาง, แพร่

- ลำปาง, ตาก

- สุโขทัย

- กาญจนบุรี

- น่าน

- กำแพงเพชร

- บุรีรัมย์

- พะเยา, น่าน

- ลำพูน, ลำปาง

- แพร่

- ชัยภูมิ, เพชรบูรณ์

- สุโขทัย, ลำปาง

- กาฬสินธุ์

- แพร่, อุตรดิตถ์

- สุรินทร์

- ขอนแก่น

- อุตรดิตถ์, แพร่

- น่าน

- พะเยา, น่าน

- ป่าดอยอินทนนท์, และกิ่งอำเภอดอยหล่อ

- เขาพนมทอง

- ดอยพระบาท

- ทับพญาลอ

- ภูสันเขียว

- ชนแดน

- แก่งตะนะ

- ขุนแจ

- เขาค้อ

- แจ้ซ้อน

- ดอยจง

- ดอยภูนาง

- ดอยหลวง

- ตากสินมหาราช

- ตาดโตน

- ทับลาน

- น้ำโสม

- น้ำตกพาเจริญ

- ภูกระดึง

- ภูพาน

- ภูแลนคา

- แม่ปืม

- แม่ยม

- แม่วะ

- รามคำแหง

- ลานสาง

- ลำคลองงู

- ศรีน่าน

- ศรีลานนา

- ศรีสัชนาลัย

- เขาสนามเพรียง

- ดงใหญ่

- ดอยผาช้าง

- ดอยผาเมือง

- ห้วยใหญ่

- ถ้ำเจ้าราม

- น้ำปาด

- ภูขัด

- ภูผาแดง

- ภูทอง

- ภูสีฐาน

- แม่จริม

- แม่ตื่น

- แม่แสะ

- ลำน้ำน่านฝั่งขวา

- เวียงลอ

- สะเมิง

- ห้วยสำราญ

- อุ้มผาง

- จังหวัดลำปาง

- จังหวัดขอนแก่น

- ในประเทศเทศไทยพบได้ทั่วทุกภาค (ยกเว้นภาคใต้) ตามป่าเบญจพรรณหรือป่าเต็งรัง ที่ระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 100-500 เมตร ส่วนในต่างประเทศพบได้ที่อินเดีย ศรีลังกา กัมพูชา ลาว เวียดนาม และมาเลเซีย

- สมุนไพร,ใช้เป็นยาเจริญอาหารและบำรุงประสาท

- ตำรายาไทยจะใช้เมล็ดแก่แห้ง (โกฐกะกลิ้ง) เป็นยาขมเจริญอาหาร แก้กระษัย ช่วยขับน้ำย่อย แก้อิดโรย ส่วนเนื้อไม้และเปลือกต้นก็มีสรรพคุณช่วยทำให้เจริญอาหาร เช่นเดียวกับเมล็ด ตำรายาสมุนไพรพื้นบ้านของจังหวัดอุบลราชธานี จะใช้แก่นของ ต้นตูมกาขาวเข้ายากับเครือกอฮอ ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาแก้เบาหวาน เมล็ดมีรสเมาเบื่อขมจัด มีสรรพคุณเป็นยาบำรุงธาตุ ช่วยกระตุ้นประสาทส่วนกลาง บำรุงประสาท หูตาจมูก ช่วยบำรุงหัวใจ บำรุงหัวใจ ส่วนเนื้อไม้มีสรรพคุณช่วยบำรุงประสาทเช่นเดียวกับเมล็ด ให้เต้นแรง ส่วนเปลือกต้นก็มีสรรพคุณเป็นยาบำรุงหัวใจเช่นกัน ช่วยแก้โลหิตพิการ ลำต้นใช้ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาแก้พิษภายใน เป็นยาแก้ไข้ ช่วยทำให้ตัวเย็น ส่วนเนื้อไม้มี สรรพคุณเป็นยาแก้ไข้ แก้พิษร้อนแก้ไข้เซื่องซึม รากมีรสเมาเบื่อ ใช้เป็นยาแก้ไข้มาลาเรีย ใช้เป็นยาแก้โรคอันเกิดจากปากคอพิการ

- 4.1 Medicine for human (ยารักษาโรคมนุษย์)